Amandelpark in Zeist: samen leven, ook met de natuur
In Zeist bouwt HevoFame aan het nieuwe Amandelpark. Waar nu nog het verouderde Amandelhof staat, komt de komende jaren een leefomgeving waar zorg, wonen én natuur samenkomen. HevoFame ontwikkelt hier in samenwerking met zorgorganisatie Charim een nieuw, toekomstgericht woonconcept voor mensen met een intensieve zorgvraag, ter vervanging van het bestaande verpleeghuis. In het natuur- en maatschappelijk inclusieve totaalconcept staat het persoonlijke leven van bewoners centraal.
Veel mensen doet buiten zijn in de natuur goed. Dat geldt ook voor mensen met dementie. Voor veel oudere bewoners van Amandelhof, vaak alleenstaand en met dementie, is de ontmoeting met een eekhoorn of vogel een bron van plezier. Maar hoe breng je de natuur naar mensen die soms niet verder komen dan hun eigen tuin?
Te midden van de historische landgoederen van Zeist is het straks mogelijk. HevoFame werkte samen met landschapsontwerper Mieke van der Arend van wUrck en ecoloog Ronald Goderie aan deze bijzondere opgave. Zij vertellen hoe ze dit aanpakten.
Gewone dieren, bijzondere momenten
Ecoloog Ronald Goderie schreef de ecologische visie voor het Amandelpark. Hij zag direct de kansen van de bijzondere ligging. Hij koos vijf herkenbare ‘ambassadeursoorten’: de eekhoorn, egel, vleermuis, weidebeekjuffer en het icarusblauwtje.
De locatie van het Amandelpark, midden in de landgoederenzone van Zeist, biedt kansen voor een bijzondere ecologische insteek. “Zeist ligt bovendien op een overgang van hogere naar lagere grond. Dat zorgt voor allerlei gradiënten: van bos naar bloemweiden, van droog naar nat. Dat biedt kansen voor de natuur, want verschillende dier- en plantensoorten houden van verschillende omstandigheden. Bovendien is er rondom de landgoederen al veel waarop we verder konden bouwen: oude bomen, waterpartijen, niet zo veel andere bebouwing.”
Een gespreid bedje
Om te bepalen welke soorten op deze plek kansen hadden, dook Ronald in de data. “Ik keek wat er allemaal in de directe omgeving leeft. Daarvoor raadpleegde ik bijvoorbeeld Waarneming.nl. Maar ook de quickscan die was gedaan voor beschermde soorten. Zo kreeg ik in beeld wat er hier mogelijk is. En vervolgens zorgden we in het detailontwerp dat die soorten in een gespreid bedje terechtkomen.”
De ontmoeting met een dier
Uit die soorten koos Ronald vijf ambassadeurs waarop ze het ontwerp afstemden. “Voor bewoners met dementie kan het waardevol zijn dat zij de dieren uit hun jeugd herkennen. Daarom hebben we bewust gekozen voor herkenbare soorten. Voor veel oudere bewoners is de ontmoeting met een dier het hoogtepunt van de dag.”
Hij geeft het voorbeeld van zijn schoonmoeder die op hoge leeftijd alleen woonde: “Zij genoot het meest van de roodborstjes en merels die ze haar keuken in lokte. Dat zijn heel algemene soorten, maar ze geven wel levensvreugde, kunnen zelfs even eenzaamheid doorbreken.” Ronald koos dus bewust niet voor zeldzame dier- en plantensoorten. “In een gebied als Amandelpark wist ik al snel: hier moeten we gaan voor zichtbare, beleefbare natuur. Het moest niet te hoogdravend worden.”
Ruige rommelhoekjes
“Neem de eekhoorn”, aldus Ronald. “Dat is een voor de hand liggende troetelsoort. Maar die eekhoorn staat voor meer: hij heeft genoeg voedsel nodig, beukenbomen, oude gaten van spechten waar ze in weg kunnen kruipen. Als een eekhoorn het naar zijn zin heeft, is het ecosysteem voor dat dier in orde. En daar hebben meer diersoorten profijt van.” Hetzelfde geldt voor het icarusblauwtje, zegt Ronald. “Als die vlinder zich thuis voelt, kun je ervan uitgaan dat dat ook geldt voor andere vlindersoorten.”
En de egels? “Die krijgen ruige rommelhoekjes. Hoopjes stenen, takken en bladeren waarin ze kunnen wegduiken en voedsel vinden. Want ook insecten, larven en wormen leven daar graag. Maar mensen vinden rommel vaak niet mooi. Daarom wordt rondom het gebouw intensiever beheerd, en aan de buitenranden minder. Zo krijgen de kleinere dieren hun schuilplekken.”
Een groter doel
De ambassadeurssoorten zijn een middel om een groter doel te bereiken: het draait uiteindelijk om het herstellen van natuurlijke processen. “Als ecoloog denk ik in kringlopen. Hoe krijgen we de natuurlijke cycli aan de praat? Van groei en bloei tot aan de sterffase, die weer zorgt voor nieuwe voedingsstoffen in de bodem. Die kringlopen willen we laten functioneren voor veel verschillende dier- en plantensoorten.”
Elke boom elke struik
Ronald werkt al jaren samen met wUrck en benadrukt het belang van vroege betrokkenheid. “Bij andere projecten mag ik als ecoloog vaak even aanschuiven om mijn zegje te doen. Maar bij wUrck draai ik meestal het hele proces mee.” Die integrale aanpak levert veel op, vertelt hij. “Met Mieke hebben we het letterlijk over elke boom en struik op het terrein. Landschapsarchitecten hebben bijvoorbeeld vaak een voorliefde voor rododendrons op landgoederen. Als ecoloog denk ik: overweeg liever een soort die niet woekert en het hele landgoed overneemt.”
Ook de samenwerking met opdrachtgever HevoFame zorgde dat er veel mogelijk was, vindt Ronald. “Als een opdrachtgever natuur vooral als hinder ziet, krijg ik als ecoloog niet veel voor elkaar. Maar HevoFame zag de toegevoegde waarde, voor de natuur en de bewoners.”
Verrast door de natuur
Welke onverwachte diersoort hoopt Ronald straks in het gebied te zien? “De ijsvogel. Die vestigt zich er niet permanent, maar een bezoekje zou leuk zijn voor de bewoners. Zo'n blauw-oranje speer die voorbij vliegt. Het blijft spannend om te kijken hoe het gebied zich ontwikkelt. Het mooiste aan dit project vind ik dat we de potentie van het gebied weer naar boven halen. Er lagen al heel veel kansen. Straks worden bewoners hier dagelijks verrast door de natuur.”
Lees hier het verhaal vanuit de landschapper bekijk project