Bereikbaarheid van maatschappelijke voorzieningen onder druk
Gemeenten zoeken houvast in referentiegetallen en data
5 februari 2026
De recente berichtgeving van NOS laat zien wat veel gemeenten al langer in de praktijk ervaren: in grote delen van Nederland neemt de bereikbaarheid van maatschappelijke voorzieningen af.
Huisartsen, basisscholen, kinderopvang, supermarkten en ontmoetingsplekken verdwijnen of komen steeds verder van inwoners af te liggen. Uit analyse van CBS-data blijkt dat in ruim de helft van de buurten en dorpen de bereikbaarheid van dit soort voorzieningen de afgelopen vijf jaar is verslechterd. Deze ontwikkeling raakt direct aan de leefbaarheid van wijken, buurten en dorpen - en daarmee aan gemeentelijk beleid op het gebied van wonen, zorg, onderwijs en welzijn.
Bij HEVO merken we dat deze trend leidt tot veel concrete vragen vanuit gemeenten. Bestuurders en beleidsmakers zoeken houvast in onder andere de volgende aspecten:
- Welke voorzieningen minimaal aanwezig zouden moeten zijn op wijk- of dorpsniveau.
- Wat realistische referentiegetallen zijn voor bereikbaarheid en spreiding van maatschappelijke voorzieningen.
- Hoe data kunnen worden gebruikt om keuzes te onderbouwen richting raad, inwoners en samenwerkingspartners.
- En hoe ruimtelijke, sociale en demografische ontwikkelingen hierin samenkomen.
Met name op gemeentelijk niveau blijkt de behoefte groot om beleid niet alleen kwalitatief, maar ook kwantitatief te onderbouwen.
Data zijn beschikbaar, maar vragen om inhoudelijke onderbouwing
Positief is dat data over voorzieningen en bereikbaarheid beschikbaar zijn. Het CBS houdt voor duizenden buurten bij hoe ver inwoners moeten reizen naar primaire voorzieningen. Deze data maken trends zichtbaar en helpen om verschillen tussen wijken, dorpen en regio’s inzichtelijk te maken.
Tegelijkertijd zien we dat cijfers alleen niet voldoende zijn. Gemeenten worstelen met vragen als:
- Wanneer is een voorziening ‘acceptabel bereikbaar’?
- Hoe verhoudt bereikbaarheid zich tot krimp, vergrijzing of juist groei?
- Welke rol spelen combinaties van functies, clustering en meervoudig ruimtegebruik?
Van norm naar keuze
Referentiegetallen zijn geen vaststaand recept, maar een hulpmiddel voor afweging. Ze helpen gemeenten om het gesprek te voeren over wat nodig en wenselijk is, gegeven de lokale context. In sommige gebieden betekent dat het behouden van voorzieningen, in andere juist het slim combineren of verplaatsen ervan.
HEVO ondersteunt gemeenten bij het vertalen van data naar haalbare en uitlegbare keuzes: ruimtelijk, financieel én maatschappelijk. Zo ontstaat beleid dat niet alleen gebaseerd is op cijfers, maar ook aansluit bij de leefwereld van inwoners.
