Wat als een nieuwe school klaar is om gebouwd te worden, maar de benodigde elektriciteitscapaciteit ontbreekt? Of als een zorgorganisatie haar gebouwen wil verduurzamen, maar geen zwaardere aansluiting kan krijgen?
5 november 2026
Voor gemeenten, schoolbesturen, zorgorganisaties en andere vastgoedeigenaren is dit een steeds concreter vraagstuk. Het elektriciteitsnet staat in grote delen van Nederland onder druk. Nieuwe aansluitingen of uitbreidingen zijn daardoor niet altijd op het gewenste moment mogelijk. Dat leidt tot vertraging, extra kosten en soms ingrijpende aanpassingen van bouwplannen. Betekent dit dat duurzaamheidsambities moeten worden verlaagd? Niet noodzakelijk.
Netcongestie vraagt vooral om een andere manier van ontwerpen, investeren en samenwerken. De uitdaging is niet alleen om minder energie te gebruiken, maar vooral om slimmer om te gaan met de beschikbare netcapaciteit. Jean-Marc Vloemans
Netbeheerders investeren fors in uitbreiding van het elektriciteitsnet, maar de groeiende vraag naar elektriciteit zorgt ervoor dat netcongestie de komende jaren een belangrijk aandachtspunt blijft.
Voor bestuurders betekent dit dat energievoorziening geen technisch detail meer is dat later in het ontwerpproces wordt opgelost. Daarom is het verstandig om al bij de eerste haalbaarheidsverkenning de beschikbare netcapaciteit en de toekomstige energievraag te onderzoeken. Niet alleen hoeveel elektriciteit een gebouw jaarlijks gebruikt, maar vooral hoeveel vermogen op piekmomenten nodig is. Je hebt feitelijk een duidelijke energievisie nodig.
Een zwaardere aansluiting is niet altijd de enige oplossing. Soms kan een gebouw met minder piekvermogen functioneren door installaties slimmer aan te sturen en het elektriciteitsverbruik over de dag te spreiden.
Denk aan warmtepompen die niet allemaal tegelijk opstarten, het slim laden van elektrische voertuigen of het tijdelijk opslaan van warmte en elektriciteit. Ook flexibele transportovereenkomsten kunnen onder bepaalde voorwaarden mogelijkheden bieden.
Maar niet iedere oplossing is overal toepasbaar. Een batterij kan bijvoorbeeld helpen om pieken af te vlakken, maar bij verkeerd gebruik de druk op het net juist vergroten. En bij maatschappelijke voorzieningen mag energiesturing niet ten koste gaan van belangrijke functies, zoals een gezond binnenklimaat op school of de continuïteit van zorg.
Daarnaast kunnen bepaalde maatschappelijke projecten, waaronder scholen en ziekenhuizen, onder voorwaarden voorrang krijgen bij de verdeling van schaarse netcapaciteit maar dat is niet per definitie dat men automatisch een aansluiting krijgt. Het biedt mogelijkheden, maar geen garantie op een tijdige aansluiting. Vroegtijdig overleg met de netbeheerder blijft noodzakelijk en dan helpt het hebben van een duidelijke energievisie in de gesprekken enorm.
Bij gebiedsontwikkeling ontstaan kansen wanneer verschillende organisaties hun energiegebruik op elkaar afstemmen. Een school gebruikt vooral overdag elektriciteit, terwijl woningen en sportvoorzieningen deels andere verbruikspatronen hebben. Door deze verschillen te benutten, kan de beschikbare netcapaciteit soms efficiënter worden ingezet.
Energiehubs zijn hiervan een voorbeeld. Hierbij maken organisaties gezamenlijke afspraken over opwekking, opslag en energieverbruik. Dat kan ruimte creëren voor ontwikkelingen die afzonderlijk moeilijker uitvoerbaar zijn.
Toch is een energiehub geen standaardoplossing. Samenwerking vraagt afspraken over investeringen, eigendom, beheer, verdeling van capaciteit en risico's. Ook moet de oplossing technisch en contractueel mogelijk zijn.
Voor gemeenten en maatschappelijke organisaties ligt hier een belangrijke afweging: wanneer levert gezamenlijk organiseren meer op dan afzonderlijke oplossingen? En wie neemt verantwoordelijkheid voor de uitvoering en het beheer?
Netcongestie maakt duidelijk dat een goede gebieds- of huisvestingsvisie alleen waarde heeft wanneer deze ook uitvoerbaar is. Dat vraagt om keuzes die vroeg in het proces worden gemaakt. Is de benodigde netcapaciteit beschikbaar? Kan de energievraag worden beperkt? Is een andere installatiekeuze mogelijk? Kan een project gefaseerd worden uitgevoerd of biedt samenwerking met omliggende organisaties kansen?
HEVO helpt opdrachtgevers om deze mogelijkheden inzichtelijk te maken en te verbinden met huisvestingsstrategie, investeringen, exploitatie, planning en risico's. Daarbij kijken we niet alleen naar technische oplossingen, maar vooral naar de gevolgen voor het dagelijks gebruik en de maatschappelijke functie van een gebouw of gebied.
Wie energie vanaf het begin meeneemt, voorkomt dat een goed plan later vastloopt op een aansluiting die niet beschikbaar is.
De opgave is niet om zoveel mogelijk elektriciteit te gebruiken, maar om met de beschikbare capaciteit zoveel mogelijk maatschappelijke waarde mogelijk te maken.
