Vijf praktische tips voor circulair aanbesteden
Juridisch expert Annelies Overmars deelt haar kennis en tips over circulair aanbesteden.
7 september 2026
De rol van het aanbestedingsrecht in het realiseren van een circulaire bouwsector is onmiskenbaar groot. Opdrachtgevers staan als uitvragers van bouwprojecten aan het stuur.
Circulair aanbesteden verschilt vooral van traditioneel lineair aanbesteden doordat het langetermijndenken, waardebehoud en samenwerking vereist. Daarbij moet ruimte worden geboden aan de markt om te innoveren en nieuwe, circulaire, oplossingen aan te bieden. Een circulaire aanbesteding zou daarom moeten prikkelen en stimuleren tot het verder ontwikkelen van circulaire bouwinnovaties door de markt.
Ter voorbereiding op een aanbestedingsprocedure kan overwogen worden een marktanalyse uit te voeren of een marktconsultatie te houden om zo zicht te krijgen op de mogelijkheden die de markt kan bieden en daarmee de uitvraag verder of beter te specificeren.
Circulair aanbesteden vereist een zorgvuldig juridisch raamwerk dat zowel innovatie als naleving van circulaire principes garandeert. Onderstaande tips kunnen bijdragen aan een juridisch verantwoorde en succesvolle circulaire aanbesteding, waarbij niet alleen de circulaire doelstellingen worden bereikt, maar ook de juridische zekerheid wordt geborgd.
Vijf tips
1. Daag de markt in de selectiefase uit met circulaire visies
Het is belangrijk om marktpartijen in de selectiefase van een niet-openbare aanbesteding uit te dagen om hun visie op circulair bouwen te presenteren. Deze visie kan als kwalitatief selectiecriterium worden gebruikt, mits het voldoet aan de vereisten van proportionaliteit en transparantie zoals vastgelegd in de Gids Proportionaliteit en het evenredigheidsbeginsel. Het opnemen van circulaire doelstellingen in de selectiecriteria moet zorgvuldig worden gedaan om rechtsgelijkheid en non-discriminatie te waarborgen. Dit zorgt ervoor dat circulaire criteria niet als uitsluitingsgronden worden gebruikt, maar juist als stimulans voor marktinnovatie.
2. Organiseer een gezamenlijke kick-offbijeenkomst
Bij de start van de gunningsfase is het raadzaam om een gezamenlijke kick-offbijeenkomst te organiseren met alle betrokken partijen. Dit is niet alleen goed voor het creëren van draagvlak, maar ook juridisch waardevol, omdat het de transparantie bevordert en zorgt voor een gedeeld begrip van de circulaire visie en de doelen van het project. Deze bijeenkomst moet zodanig worden ingericht dat de beginselen van gelijke behandeling en transparantie gewaarborgd blijven, zodat alle marktpartijen de kans krijgen om hun bijdrage op gelijke voet te leveren.
3. Stimuleer alternatieve circulaire voorstellen
Het juridisch kader biedt ruimte om marktpartijen uit te dagen om alternatieve circulaire voorstellen in te dienen, op voorwaarde dat deze voldoen aan de gestelde eisen en geen nadelige gevolgen hebben voor de kwaliteit, kosten of planning van het project. Deze benadering kan innovatie en circulaire doelen stimuleren. Juridisch is het van belang om deze voorstellen te integreren in de contractdocumenten, zodat er duidelijke afspraken zijn over de haalbaarheid en de uitvoering van de alternatieven. Bovendien kunnen deze alternatieve voorstellen, indien goedgekeurd, in de uitvoering door de aannemer worden geborgd als bindende contractonderdelen.
4. Faciliteer dialoog tijdens de gunningsfase
Het organiseren van dialooggesprekken met de marktpartijen tijdens de gunningsfase biedt de mogelijkheid om de circulaire ambities van het project verder te verduidelijken en de haalbaarheid van de voorstellen te bespreken. Deze gesprekken moeten zorgvuldig worden voorbereid en uitgevoerd, waarbij de beginselen van gelijke behandeling, transparantie en non-discriminatie strikt in acht worden genomen. Het doel is om ervoor te zorgen dat alle partijen op dezelfde lijn zitten wat betreft de circulaire doelstellingen en dat er een wederzijds begrip ontstaat over hoe deze te realiseren zijn. Een transparante dialoog helpt ook bij het waarborgen van de naleving van de contractvoorwaarden en vergemakkelijkt de uiteindelijke uitvoering van het project.
5. Integreer circulaire plannen in de contractstukken
Voor het succes van het project is het belangrijk om circulaire doelstellingen en bijbehorende plannen van aanpak, zoals een visie, tijdsplanning en alternatieven, integraal op te nemen in de contractstukken. Dit stelt de aanbestedende partij in staat om de naleving van de circulaire doelen juridisch te borgen. Duidelijke prestatiecriteria en voorwaarden voor het behalen van circulaire certificeringen (bijvoorbeeld Cradle to Cradle, BREEAM, of LEED) kunnen in de contracten worden opgenomen om de naleving juridisch te verankeren. Het contract moet mechanismen bevatten voor de handhaving van deze criteria, inclusief tussentijdse controles of audits, zodat de circulaire doelstellingen tijdens de uitvoering daadwerkelijk worden gerealiseerd.
Aanvullende overwegingen
Breng risico’s en verantwoordelijkheden in kaart
Circulaire bouwprojecten brengen vaak nieuwe technieken, materialen en processen met zich mee. Dit vereist een gedetailleerde risicoanalyse en een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en risico’s tussen de betrokken partijen. Het is belangrijk om afspraken te maken over garanties, aansprakelijkheid en kwaliteitsborging, zodat alle betrokkenen zich bewust zijn van hun juridische verantwoordelijkheden in het geval van falen in de uitvoering van de circulaire doelstellingen.
Borg duurzaamheidsdoelen juridisch
Het is belangrijk dat de duurzaamheidseisen die in het aanbestedingsproces worden gesteld, duidelijk zijn vastgelegd en dat er juridische mechanismen aanwezig zijn om naleving af te dwingen. Hierbij kan gedacht worden aan specifieke contractuele verplichtingen met betrekking tot de toepassing van circulaire principes in het ontwerp en de uitvoering van het gebouw.
Creëer ruimte voor flexibiliteit en innovatie
Circulaire bouwprojecten kunnen vernieuwing en technologische innovaties vereisen die niet altijd kunnen worden voorzien in de oorspronkelijke aanbesteding. Het is daarom belangrijk om contracten zo op te stellen dat er ruimte is voor flexibiliteit, bijvoorbeeld door optionele clausules in te voegen die ruimte bieden voor technologische aanpassingen zonder dat dit ten koste gaat van de contractuele verplichtingen.
