Een nieuwe koers: samenwerking en inclusiviteit in onderwijs

Landelijke ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting richten zich sterk op het creëren van duurzame en inclusieve leeromgevingen.

29 januari 2026

Gemeenten en schoolbesturen werken daarbij samen op basis van het Kwaliteitskader Huisvesting, met als doel toegankelijke en toekomstbestendige schoolgebouwen te realiseren. Een belangrijk instrument daarbij is het IHP, waarin strategische samenwerking centraal staat en keuzes worden gemaakt die aansluiten bij de uiteenlopende onderwijsbehoeften.

Tegelijkertijd wordt vanuit de werkagenda ‘Route naar Inclusief Onderwijs 2035’ toegewerkt naar een systeem waarin álle leerlingen samen kunnen leren in passende en toegankelijke ruimten. Daarbij is er bijzondere aandacht voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, zodat ieder kind de kans krijgt zich optimaal te ontwikkelen in een inclusieve omgeving.

Inclusiviteit in het funderend onderwijs

In de afgelopen jaren is binnen het Nederlandse onderwijssysteem een duidelijke verschuiving zichtbaar: van gescheiden onderwijsstructuren naar een inclusiever model waarin alle kinderen, ongeacht hun ondersteuningsbehoefte, samen leren en zich ontwikkelen. Deze transitie vraagt niet alleen om pedagogische en organisatorische aanpassingen, maar stelt ook andere eisen aan de fysieke leeromgeving. Huisvesting speelt hierin een belangrijke rol.

De ambitie: inclusief onderwijs in 2035

De werkagenda ‘Route naar inclusief onderwijs 2035’ is een beleidsdocument van het Ministerie van OCW waarin wordt gestreefd naar een onderwijssysteem waarin alle leerlingen, ook degenen die extra ondersteuning nodig hebben, samen naar school gaan. Dit betekent dat het traditionele onderscheid tussen regulier en speciaal onderwijs (voor een deel) geleidelijk wordt vervangen door een geïntegreerde aanpak. Deze ambitie vereist een herziening van bestaande onderwijsstructuren en -praktijken, waarbij samenwerking tussen verschillende onderwijsinstellingen centraal staat.

Samenwerken

De realisatie van inclusief onderwijs is alleen mogelijk door intensieve samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs. Deze samenwerking manifesteert zich op verschillende niveaus:

Bestuurlijk: schoolbesturen, gemeenten en samenwerkingsverbanden moeten gezamenlijk beleid ontwikkelen dat inclusie bevordert.
Professioneel: leerkrachten, ondersteunend personeel en zorgprofessionals dienen gezamenlijk te werken aan een gedeelde pedagogische visie en aanpak.
Fysiek: de huisvesting moet zodanig worden ingericht dat deze samenwerking faciliteert, bijvoorbeeld door gedeelde ruimten en voorzieningen.

Op de scholenkaart staan scholen in het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs die stappen zetten/hebben gezet richting inclusief of inclusiever onderwijs.

Figuur 1: inclusieve(re) scholen PO
Bron: https://www.informatiepunt-inclusiefonderwijs.nl/scholen-op-de-kaart-po

Figuur 2: inclusieve(re) scholen VO
Bron: https://www.informatiepunt-inclusiefonderwijs.nl/scholen-op-de-kaart-vo

Inclusieve leeromgeving

Een inclusieve leeromgeving vereist meer dan alleen fysieke toegankelijkheid. Het gaat om het creëren van ruimten die samenwerking bevorderen, flexibiliteit bieden en aangepast zijn aan diverse leerbehoeften. Belangrijke aspecten zijn:

Toegankelijkheid: gebouwen moeten voldoen aan de eisen van fysieke toegankelijkheid voor alle leerlingen.
Flexibiliteit: ruimten moeten multifunctioneel inzetbaar zijn om verschillende onderwijsactiviteiten te ondersteunen.
Samenwerking: de inrichting moet samenwerking tussen verschillende onderwijs- en zorgprofessionals en disciplines mogelijk maken.
Veiligheid: de fysieke en sociale omgeving moet zodanig ingericht worden dat elke leerling zich veilig, geborgen en welkom voelt.
Prikkelgevoeligheid: er dient rekening gehouden te worden met leerlingen die extra gevoelig zijn voor prikkels, door ruimten te voorzien van mogelijkheden voor rust en concentratie.
Innovatie en technologie: ruimten dienen geschikt te zijn voor gebruik van (technologische) hulpmiddelen en ondersteuning, aangepast aan verschillende ondersteuningsbehoeften.
Geborgenheid en welzijn: er moeten ruimten worden gecreëerd waarin leerlingen zich thuis voelen en waarin het welzijn centraal staat, bijvoorbeeld met rustige hoekjes, gezellige ontmoetingsplekken en persoonlijke ruimten.
Duurzaamheid: gebouwen en materialen dienen duurzaam en toekomstbestendig te zijn, met aandacht voor energiezuinigheid en een gezond binnenklimaat.
Sociale interactie: de inrichting moet ontmoetingen en sociale contacten tussen leerlingen stimuleren om het gevoel van gemeenschap en inclusie te versterken.

Uitdagingen

Hoewel de voordelen van inclusieve huisvesting binnen het funderend onderwijs duidelijk zijn, zijn er ook uitdagingen:

Financiering: de huidige bekostigingssystematiek is vaak niet afgestemd op geïntegreerde voorzieningen.
Wet- en regelgeving inclusieve leeromgevingen: bestaande regelgeving kan samenwerking tussen verschillende onderwijssoorten belemmeren.
Cultuurverandering: het vraagt een verandering in mindset van alle betrokkenen om inclusie daadwerkelijk te omarmen.

Oplossingen liggen in het aanpassen van beleidskaders, het bieden van financiële prikkels voor samenwerking, het investeren in professionalisering en het betrekken van het personeel bij de visievorming om te komen tot een inclusieve setting die past bij de organisatie.

Door te investeren in inclusieve huisvesting en de samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs te bevorderen, wordt een belangrijke stap gezet richting een onderwijssysteem waarin alle kinderen gelijke kansen krijgen om zich te ontwikkelen.

Huisvesting

De afgelopen jaren heeft HEVO met veel trots diverse projecten binnen het regulier en speciaal onderwijs begeleid, waarbij samenwerking tussen scholen en zorgpartners centraal stond. Belangrijke thema’s zoals het behouden van de eigen identiteit en visie, het beheer en de exploitatie van gebouwen waren hierbij vanzelfsprekend bespreekbaar. Deze brede en open aanpak vormt een stevig fundament voor samenwerking, wat essentieel is voor duurzame en toekomstgerichte huisvesting. Met onze kennis van zowel het funderend onderwijs als bouwprocessen staan wij scholen bij als adviseur, bemiddelaar en bruggenbouwer tussen beide werelden.

Inclusiviteit heeft inmiddels een prominente plek ingenomen in maatschappelijke discussies. Toch heeft inclusief onderwijs nog een flinke inhaalslag te maken. Daarom blijft inclusiviteit voor HEVO een essentieel aandachtspunt bij al onze projecten, zowel binnen het regulier als binnen het speciaal onderwijs.