Renovatie bestaand universiteitsgebouw
Opdrachtgever
Universiteit Leiden
Rol HEVO
Haalbaarheidsstudie, Programma van Eisen, bouwmanagement, aanbestedingsadvies
Looptijd renovatie
2024-2030
Architect
De Zwarte Hond
Constructeur
Pieters
Installatieadviseur
Nelissen
Bouwfysisch adviseur
ZRi
Kostenmanagement
Bremen
Interieurontwerp
Studio Linse
Onderwijs, onderzoek, labs en ontmoeting komen hier samen in een gebouw dat klopt in gebruik én beleving.
De Universiteit Leiden staat voor de opgave om het Aleida Nijland-gebouw (voorheen Matthias de Vrieshof) te transformeren tot een toekomstbestendige leer- en werkomgeving. Door veranderende onderwijsvormen, een groeiend aantal studenten en een toenemende behoefte aan flexibiliteit en ontmoeting voldoet het bestaande gebouw niet langer. Tegelijkertijd is er de ambitie om zorgvuldig om te gaan met het bestaande en de architectonische kwaliteit te behouden.
Het gebouw, oorspronkelijk ontworpen door Joop van Stigt en gerealiseerd in de jaren 70, vormt daarbij het vertrekpunt. De karakteristieke structuur blijft behouden en wordt doorontwikkeld naar een eigentijdse leer- en werkomgeving.
De opgave
Het Aleida Nijland is een gebouw met meerdere gebruikers, waaronder het LUCL, delen van het LUCAS, labs, het LAK, ATC en UFB. Deze combinatie van onderwijs, onderzoek en culturele functies vraagt om een heldere indeling en een gebouw dat verschillende vormen van gebruik ondersteunt.
De uitdaging ligt in het verbinden van deze uiteenlopende behoeften tot één samenhangend geheel: een gebouw dat logisch functioneert, prettig aanvoelt en ruimte biedt voor zowel ontmoeting als concentratie.
Hergebruik
Het bestaande universiteitsgebouw kent een versnipperde opzet en sluit niet meer aan op de huidige onderwijspraktijk. Tegelijk biedt de bestaande structuur juist kansen voor hergebruik.
De centrale vraag is: hoe kan het gebouw opnieuw worden ingericht, zodat het aansluit op veranderende onderwijsbehoeften, intensiever gebruikt kan worden en tegelijkertijd het karakter en de identiteit van het gebouw behouden blijft?
Aanpak en oplossing
Vertrekpunt is het primaire proces: wat hebben onderwijs en onderzoek nodig, nu en in de toekomst? Door het overkappen van de binnenplaats met een glazen dak ontstaat één samenhangend gebouw met een centraal atrium als hart. Dit atrium vormt de plek voor ontmoeting, oriëntatie en kort verblijf en verbindt de verschillende functies en gebruikers met elkaar. Het gebouw is helder ingedeeld in zones. Onderwijs- en labruimten bevinden zich op de begane grond en eerste verdieping, terwijl rustige werkplekken en concentratieplekken hoger in het gebouw en aan de randen zijn gepositioneerd. Daarmee ontstaat een natuurlijke balans tussen dynamiek en rust.
Onderwijsruimten worden aangepast aan de huidige praktijk. Collegezalen worden vergroot (tot 80 en 100 plaatsen) en kleinere ruimten worden ingericht voor groepen van circa 30 studenten. Daarnaast zijn flexibele werk- en studieruimten toegevoegd, evenals plekken waar studenten kunnen verblijven en samenwerken tussen colleges door.
Gebruikers zijn actief betrokken via ontwerpsessies. Hun input, onder andere over routing, akoestiek en gebruik, is direct verwerkt in het ontwerp. Dit leidt tot draagvlak en een gebouw dat aansluit op het dagelijks gebruik.
Ruimtelijke kwaliteit en beleving
De transformatie versterkt niet alleen de werking van het gebouw, maar ook de beleving. Grotere ramen zorgen voor meer daglicht en een open uitstraling. De binnentuin blijft behouden en wordt aangevuld met nieuwe buitenruimten, zoals een dakterras en een groene voortuin.
Het atrium en de informele ontmoetingsruimten zijn plekken waar ontmoeting en samenwerking vanzelf ontstaan. Tegelijk zorgen rustige werkplekken en een heldere indeling voor overzicht en concentratie. Het gebouw ondersteunt daarmee verschillende manieren van leren en werken gedurende de dag.
De flexibele opzet en multifunctionele ruimten maken het gebouw geschikt voor uiteenlopend gebruik en veranderende onderwijsbehoeften. Intensief gebruik, overdag en in de avond, zorgt bovendien voor een levendig universiteitsgebouw en een efficiënte benutting.
Circulariteit en duurzaamheid
Duurzaamheid en circulariteit vormen een integraal onderdeel van de herontwikkeling, met als ambitie het behalen van BREEAM Excellent. Door te kiezen voor een casco renovatie blijven kolommen, vloeren en kelder behouden, wat zorgt voor een aanzienlijke reductie van materiaalgebruik. Daarnaast wordt het gebouw ook actief ingezet als grondstoffenbron. Diverse materialen worden zorgvuldig geoogst, bewerkt en direct hergebruikt in het vernieuwde gebouw, waaronder de karakteristieke hardhouten plafonds van sequoia en bestaande hardhouten deuren en kozijnen.
Aanvullend wordt ingezet op het toepassen van circulaire en biobased materialen. Zo worden biobased isolatiematerialen toegepast en bestaat een groot deel van de binnenwanden uit biobased oplossingen van FAAY. Ook wordt CO2-arm, hergebruikt glas toegepast. Door deze combinatie van hergebruik en nieuwe circulaire toepassingen wordt de milieubelasting van het project aanzienlijk verlaagd en krijgt het gebouw een toekomstbestendige, duurzame basis.
Resultaat
Met de transformatie van het Aleida Nijland ontstaat een samenhangend en herkenbaar gebouw waarin onderwijs, onderzoek en ontmoeting vanzelf samenkomen. Een gebouw dat logisch werkt, prettig aanvoelt en intensief wordt gebruikt door studenten, docenten en onderzoekers.
