Samenwerking en inclusiviteit in het onderwijs

Landelijk beleid op het gebied van onderwijshuisvesting richt zich steeds sterker op het creëren van duurzame, toegankelijke en inclusieve leeromgevingen. Gemeenten en schoolbesturen werken daarbij samen op basis van het Kwaliteitskader Huisvesting, met als doel toekomstbestendige schoolgebouwen te realiseren die aansluiten bij de uiteenlopende onderwijsbehoeften. Een belangrijk instrument daarbij is het Integraal Huisvestingsplan (IHP), waarin strategische keuzes worden gemaakt voor de lange termijn.

19 februari 2026

De transitie naar inclusief onderwijs vraagt om meer dan alleen organisatorische en pedagogische aanpassingen; ook de fysieke leeromgeving moet hierop worden ingericht. De werkagenda Route naar Inclusief Onderwijs 2035 vormt hierbij de leidraad. Deze agenda streeft naar een onderwijssysteem waarin alle leerlingen, ook degenen die extra ondersteuning nodig hebben, samen leren in een passende en stimulerende omgeving. Dit zou in de toekomst moeten leiden naar een geleidelijke verschuiving van gescheiden onderwijsstructuren naar een geïntegreerde aanpak, waarin samenwerking tussen scholen, gemeenten en andere partners centraal staat.

Samenwerkingsniveaus

De realisatie van inclusief onderwijs is alleen mogelijk door intensieve samenwerking tussen verschillende onderwijssoorten en gemeenten. Deze samenwerking manifesteert zich op verschillende niveaus:

Bestuurlijk: schoolbesturen, gemeenten en samenwerkingsverbanden moeten gezamenlijk beleid ontwikkelen dat inclusie bevordert.
Professioneel: leerkrachten, ondersteunend personeel en zorgprofessionals dienen gezamenlijk te werken aan een gedeelde pedagogische visie en aanpak.
Fysiek: de huisvesting moet zodanig worden ingericht dat deze samenwerking faciliteert, bijvoorbeeld door gedeelde ruimten en voorzieningen.

Een inclusieve leeromgeving vereist meer dan alleen fysieke toegankelijkheid.

Inclusieve leeromgeving

Een inclusieve leeromgeving vereist meer dan alleen fysieke toegankelijkheid. Het gaat om het creëren van ruimten die samenwerking bevorderen, flexibiliteit bieden en aangepast zijn aan diverse leerbehoeften. Belangrijke aspecten zijn:

Toegankelijkheid: gebouwen moeten voldoen aan de eisen van fysieke toegankelijkheid voor alle leerlingen.
Flexibiliteit: ruimten moeten multifunctioneel inzetbaar zijn om verschillende onderwijs- en zorgactiviteiten te ondersteunen.
Samenwerking: de inrichting moet samenwerking tussen verschillende onderwijs- en zorgprofessionals en disciplines mogelijk maken.
Veiligheid: de fysieke en sociale omgeving moet zodanig ingericht worden dat elke leerling zich veilig, geborgen en welkom voelt.
Prikkelgevoeligheid: er dient rekening gehouden te worden met leerlingen die extra gevoelig zijn voor prikkels, door ruimten te voorzien van mogelijkheden voor rust en concentratie.
Innovatie en technologie: ruimten dienen geschikt te zijn voor gebruik van (technologische) hulpmiddelen en ondersteuning, aangepast aan verschillende ondersteuningsbehoeften.
Geborgenheid en welzijn: er moeten ruimten worden gecreëerd waarin leerlingen zich thuis voelen en waarin het welzijn centraal staat, bijvoorbeeld met rustige hoekjes, gezellige ontmoetingsplekken en persoonlijke ruimten.
Sociale interactie: de inrichting moet ontmoetingen en sociale contacten tussen leerlingen stimuleren om het gevoel van gemeenschap en inclusie te versterken.

Op te lossen uitdagingen

Hoewel de voordelen van inclusieve huisvesting duidelijk zijn, zijn er ook uitdagingen:

Financiering: de huidige bekostigingssystematiek binnen het funderend onderwijs is vaak niet afgestemd op inclusieve leeromgevingen.
Wet- en regelgeving: bestaande regelgeving kan samenwerking tussen verschillende onderwijssoorten belemmeren.
Cultuurverandering: het vraagt een verandering in mindset van alle betrokkenen om inclusie daadwerkelijk te omarmen.

Oplossingen liggen in het aanpassen van beleidskaders, het bieden van financiële prikkels voor samenwerking, het investeren in professionalisering en het betrekken van het personeel bij de visievorming om te komen tot een inclusieve setting die past bij de organisatie. Door te investeren in inclusieve huisvesting en de samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs te bevorderen, wordt een belangrijke stap gezet richting een onderwijssysteem waarin alle kinderen gelijke kansen krijgen om zich te ontwikkelen.

Met onze kennis van zowel het funderend onderwijs als bouwprocessen staan wij scholen bij als adviseur, bemiddelaar en bruggenbouwer tussen beide werelden.

Verbinder van twee werelden

De afgelopen jaren heeft HEVO met veel trots diverse projecten binnen het regulier en speciaal onderwijs begeleid, waarbij samenwerking tussen scholen en zorgpartners centraal stond. Belangrijke thema’s zoals het behouden van de eigen identiteit en visie, het beheer en de exploitatie van gebouwen waren hierbij vanzelfsprekend bespreekbaar. Deze brede en open aanpak vormt een stevig fundament voor samenwerking, wat essentieel is voor duurzame en toekomstgerichte huisvesting. Met onze kennis van zowel het funderend onderwijs als bouwprocessen staan wij scholen bij als adviseur, bemiddelaar en bruggenbouwer tussen beide werelden.

Inclusiviteit heeft inmiddels een prominente plek ingenomen in maatschappelijke discussies. Toch heeft inclusief onderwijs nog een flinke inhaalslag te maken. Daarom blijft inclusiviteit voor HEVO een essentieel aandachtspunt bij al onze projecten, zowel binnen het regulier als binnen het speciaal onderwijs.